آشنایی ساده با rTMS، نحوه کار، کاربردهای رایج، محدودیتها و تفاوت آن با دارو یا tDCS.
rTMS چیست؟
گاهی در درمان مشکلاتی مثل افسردگی، فقط دارو یا گفتوگو کافی بهنظر نمیرسد؛ یا فرد به دنبال گزینهای است که بدون جراحی بتواند روی فعالیت مغز اثر بگذارد. یکی از این گزینهها rTMS است؛ مخفف *Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation* یا تحریک مغناطیسی تکرارشونده مغز.
این روش چطور کار میکند؟
در rTMS یک کویل مخصوص نزدیک پوست سر قرار میگیرد و پالسهای مغناطیسی کنترلشده تولید میکند. این میدان میتواند در بافت مغز جریانهای بسیار کوچک الکتریکی ایجاد کند و فعالیت سلولهای عصبی را در ناحیه هدف کمی تغییر دهد.
مهم است بدانیم:
- جلسه معمولاً سرپایی است
- جراحی یا بیهوشی لازم نیست
- بیمار در طول جلسه معمولاً هوشیار است
- تعداد جلسات و محل تحریک برای همه یکسان نیست
پزشک بر اساس تشخیص و شرایط فرد تصمیم میگیرد که آیا اصلاً این روش مناسب است یا نه.
rTMS بیشتر برای چه مشکلاتی مطرح میشود؟
بیشترین شواهد و کاربرد بالینی شناختهشده مربوط به برخی انواع افسردگی است. برای بعضی مشکلات دیگر هم در پژوهشها و کاربردهای بالینی بررسی شده؛ مثل برخی اختلالات اضطرابی، وسواس، وابستگی به مواد، یا توانبخشی پس از سکته. اما سطح شواهد برای همه یکسان نیست.
یعنی نمیتوان گفت «هر کسی با هر مشکلی» کاندید rTMS است. انتخاب باید فردی باشد.
چه کسانی ممکن است کاندید نباشند؟
قبل از شروع، سابقه پزشکی مهم است. مثلاً بعضی ایمپلنتها یا تجهیزات کاشتهشده میتوانند استفاده از تحریک مغناطیسی را محدود کنند. داروهای مصرفی، سابقه تشنج و شرایط عصبی هم در ارزیابی نقش دارند.
عوارض شایعتر ممکن است شامل ناراحتی محل تحریک یا سردرد موقت باشد. در موارد نادر، خطر تشنج مطرح شده است؛ به همین دلیل انجام آن باید با دستگاه و پروتکل مناسب و زیر نظر متخصص باشد.
rTMS بهجای دارو کاربرد دارد؟
لزوماً نه. برای بعضی افراد دارو، برای بعضی رواندرمانی، و برای بعضی ترکیبی از روشها مناسبتر است. rTMS میتواند در شرایط خاص بخشی از برنامه درمان باشد؛ نه نسخه ثابت برای همه.
تفاوت کوتاه با tDCS و نقشه مغزی
- نقشه مغزی LORETA بیشتر برای بررسی الگوی فعالیت الکتریکی مغز است
- rTMS تحریک با میدان مغناطیسی است
- tDCS تحریک با جریان الکتریکی ضعیف از روی پوست سر است
اگر میخواهید این سه روش را کنار هم ببینید، مطلب تفاوت rTMS و tDCS میتواند کمک کند.
چه زمانی مراجعه مفید است؟
اگر افسردگی یا علائم پایدار خلقی دارید، درمانهای قبلی کافی نبوده، یا درباره تحریک مغزی سؤال دارید، قدم اول ارزیابی پزشکی است؛ نه شروع خودسرانه درمان.
برای آشنایی بیشتر با افسردگی، راهنمای افسردگی را بخوانید. اگر در بابل بهدنبال ارزیابی حضوری هستید، صفحه خدمت نقشه مغزی و تحریک مغزی مسیر تماس را نشان میدهد.
پرسشهای متداول بیماران
دستگاه rTMS در بابل چگونه انجام میشود و چه احساسی دارد؟
درمان با rTMS کاملاً غیرتهاجمی و بدون نیاز به بیهوشی یا جراحی است. مراجع روی یک صندلی راحت مینشیند و کویل مغناطیسی روی سر قرار میگیرد. پالسهای خفیف مغناطیسی با صدای تقتق احساس میشوند که کاملاً قابل تحمل بوده و بلافاصله پس از جلسه ۳۰ دقیقهای، فرد میتواند به کارهای روزمره یا رانندگی برگردد.
rTMS بیشتر برای چه مشکلاتی در مطب بابل استفاده میشود؟
بیشترین کاربرد تأییدشده rTMS در افسردگی مقاوم به درمان دارویی، اختلال وسواس جبری (OCD)، اضطراب شدید و کمک به کاهش ولع مصرف در ترک اعتیاد است که پس از ارزیابی روانپزشکی تعیین میشود.
دوره درمان با دستگاه rTMS چند جلسه است؟
معمولاً یک دوره استاندارد rTMS بین ۲۰ تا ۳۰ جلسه متوالی (معمولاً روزانه ۵ روز در هفته) است؛ اما تعداد دقیق جلسات و تنظیم پروتکل فرکانسی بسته به نقشه مغزی و شرایط فرد توسط پزشک مشخص میگردد.